Budapeşte

Budapeşte hakkında hap bilgiler ;

Macaristan’ın başkenti ve en kalabalık şehri Budapeşte’nin nüfusu 1752286, Avrupa Birliği’nin dokuzuncu en büyük şehri ve Tuna nehri üzerindeki ikinci en büyük şehir.
Tuna Nehri Budapeşte’yi Buda ve Peşte olarak ikiye ayırıyor. Nehrin bir tarafı, Buda Kalesi’nin de olduğu, daha yüksek bir noktada kalan şehrin kalelerinin, tarihi yerlerin ve doğanın baskın olduğu yer. Peşte tarafı ise daha düzlük ve yaşamın, gece hayatının, restoranların, eğlencenin daha aktif olduğu bir bölge. Her iki tarafta da keşfetmek isteyeceğiniz turistik noktalar var. Ancak Peşte tarafında çok daha fazla vakit geçireceğinizi ve burada konaklamanın hayatınızı çok daha kolaylaştıracağını söyleyebiliriz.
Tuna nehri üzerinde Buda ve Pest’i birbirine bağlayan 9 köprü var, şehrin güzelliğine güzellik katan bu köprüler, benim genelde favori gün batımı izleme noktalarım.
En popüleri Széchenyi Chain Bridge –Szechenyi Lanchid – aslanlı köprü, Macaristan’ın ilk daimi köprüsü, ilk olarak 1800’lü yıllarda yapılmış, 2. Dünya Savaşı’nda büyük ölçüde yıkılması üzerine 1900’lerin ortasında tekrar inşa edilmiş. Bu köprülerdeki aslan heykellerinin dili yok, efsaneye göre heykeltraş bu detayı unuttuğu için alay konusu olmuş.
Budapeşte, 1873 yılında Peşte, Buda ve Óbuda şehirlerinin birleşmesinden sonra 10 ilçeden oluşuyordu ; O zamanki ilçeler: Buda: I, II Óbuda: III Pest: IV, V, VI, VII, VIII, IX, X bölgelerinden oluşuyordu. 1 Ocak 1950‘ de ilçe sayısı 22’ye çıktı.
III. bölgenin bir bölümünü oluşturan ve 1993′ten bu yana Sziget Festivali’ne ev sahipliği yapan Óbuda Adası (Óbudai-sziget) adında üçüncü bir ada var.
Margaret Adası ise eskiden XIII. Bölge’nin bir parçası olan, içerisinde küçük bir hayvanat bahçesi barındıran ada.
Evliya Çelebi, Buda’da 25 cami, 47 mescit, 12 medrese, 16 mektep, 2 hamam, 8 kaplıca, 9 han, 1 saat kulesi ve 1 bedesten bulunduğunu bildirmiş, bunların çoğu günümüzde ayakta değil. Sokullu Mustafa Paşa’nın yaptırdığı Mustafa Paşa Camii ve Türbesinin, Mîmar Sinan’ın eseri olduğu biliniyor.
1851′de Macarlar Budapeşte nüfusunun %35.6‘sını oluştururken bu oran 1910 itibarıyla %85.9′a çıkmış ve Budapeşte’de en çok kullanılan dil artık Almanca değil Macarca olmuş, tanıştığınız bir çok Macar’ın ikinci dil olarak Almanca biliyor olması da geçmişten gelen izler ve Avusturya ile sınır komşusu olması.
Budapeşte aynı zamanda I. Dünya Savaşı’nın ardından 1918’de dağılan büyük bir güç olan Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun ortak başkentiydi.
Budapeşte’deki büyük Yahudi topluluğundan dolayı 20. yüzyılın başında Budapeşte sıkça “Yahudilerin Mekkesi” ya da “Yudapeşte” de deniliyor.
2. dünya savaşında Budapeşte’ye saldıran Sovyet ve Rumen askerleri, Alman ve Macar askerlerine karşı şehri savunmak büyük zarara yol açtılar. Bütün köprüler Almanlar tarafından tahrip edildi. Ancak Zincirli Köprü’deki aslan heykelleri savaşın yıkımından kurtulmuşlardır. 38.000’den fazla sivil çatışma sırasında hayatını kaybetti. Budapeşte’de bulunan 250.000 Yahudi nüfusunun %20 ila %40’ı 1944 ve 1945 başlarında Nazi soykırımı yoluyla öldü.
1949 yılında, Macaristan Komünist Halk Cumhuriyeti ilan edildi. Altmışlardan seksenlerin sonuna kadar Budapeşte Doğu Bloku’nun en mutlu “kışlası” olarak anılırmış ve şehir bu dönemde II. Dünya Savaşı’nın yarattığı yıkımı sonunda atlatabilmiş.
20. yüzyılın sonlarında ise 1989 Devrimleriyle sivil hayattaki değişim Budapeşte sokaklarına da yansımıştır. Diktatörlük döneminden kalan anıtlar kamusal alanlardan kaldırılmış ve Hatıra Parkı’na taşınmış.
Nehrin etrafında özelleştirilmiş yerler neredeyse hiç yok, herkesin yararlanabileceği yürüyüş yolu, bisiklet yolu ve parklarla dolu bu da Budapeştenin bu kadar yaşanılabilir olmasını sağlayan nedenlerden biri. Budapeşte’de 200 km lik bir bisiklet yolu var, her yıl I Bike Budapest adında bisiklet festivali düzenleniyor, ister Viyana ister Prag ya da Münih ile karşılaştırın çoğu Budapeşteden iyi görülen şehirlerin bu kadar düzenli bisiklet yolları olmadığını göreceksiniz.
Bir Türk ve hamamlarla dolu Bursa’dan gelen biri olarak Budapeşte’nin dünyanın en fazla termal kaynağına sahip başkent olması hoşuma gitmiyor desem yalan olur, şehirde 100 den fazla sıcak su kaynağı ve 15e yakın aktif hamam var, kaplıcalar şehri olarakta geçiyor. Enteresan bir şekilde Budapeşte’de Osmanlı mirası olan hamamlar neredeyse hiç bozulmadan günümüze kadar gelmeyi başarmış Bugün, Kiraly, Rudas, Veli Bej, Lukács Hamamları Budapeşte’de hamam kültürünü devam ettiren önemli Osmanlı Hamamları.
Buda kalesinin altında 200 den fazla doğal mağara var, bir kısmı savaş zamanında doğal sığınak olarak kullanılmış, hatta 2.dünya savaşı sırasında hastane, bazıları şarap mahzeni olarak kullanılmış, Hospital in the Rock müzesiyle bazı kısımları gezebiliyorsunuz.
M1 Hattı – Millennium Underground 1896’da açılmış ve Londra’dan sonra Avrupa’nın en eski metrosu ve hala orijinal hat üzerinde çalışıyor.
Ünlü Rubik Küp 1974’te Macar mimarlık profesörü Ernö Rubik tarafından Budapeşte’de icat edildi.
Avrupa’da sokak lambalarıyla aydınlatılan ilk şehirlerden biri Budapeşte sene 1899.
Bizim gulaş/güveç Macarların gulyas çorbası dedikleri yemek aslında çobanların tencerede pişirdiği sade bir et yemeğiymiş .
Dohany Sinagogu , Avrupanın en büyük, Dünyadaki en büyük ikinci sinagog.
Szent Istvan Nap kutlamalarında 20 Ağustos Ulusal günde Tuna nehri üzerinde havai fişekler patlar, tüm Budapeşte için genelde çok büyük bir olaydır, insanlar nehir kıyısına doluşup havai fişekleri bekler.
Budapeşte’de Mustafa Kemal Atatürk’ün iki tane heykeli bulunuyor, ikincisini fark etmem için aradan yedi ay geçmesi gerekiyormuş, ilki ve ilk yapılanı Buda bölgesinde, ikincisi Peşte tarafında 19.Bölgede.
Mekanlarda euro geçiyor ama makas çok açık olduğu için Forintle harcamanız daha mantıklı.
Café Frei Budapeştenin her bir köşesinde olan zincir kafe restoranı, Anna cafe de Budapeşte’de çok meşhur.
Pizza me adlı pizzacıyı çoğu meşhur bar yanında ya da Starbucks etraflarında görebilirsiniz.
İstanbul, İzmir, Gaziantep ve Ankara Budapeştenin kardeş şehirleri.
Budapeşte’de Eötvös Loránd Üniversitesi ‘ELTE”, Corvinus Üniversitesi, Semmelweis Üniversitesi, Budapeşte Veterinerlik Üniversitesi ve Budapeşte Teknoloji ve Ekonomi Üniversitesi vb. 40’tan fazla kolej ve üniversite bulunuyor. Corvinus Üniversitesi, Dünyada en iyi MBA eğitimi veren 20 üniversite arasında.
İnsanların Tuna nehrine girdiğini görebilirsiniz, bir çok insan nehrin yanındaki şezlonglarda nehire girmeseler de güneşleniyorlar.
Budapeşte ‘de mahalle aralarında hiç beklemediğiniz kadar güzel parklara rastlayabilirsiniz. Şehrin çocuk parkları bile çok bakımlı, langırt ve masa tenisi oynayabileceğiniz alanlar var.
Budapeşte avmler ; genelde saat 9 gibi kapanıyor ve dokuz olmadan içerideki bir çok işletmenin erkenden kapadığını görebilirsiniz, en popüler avm ler arasında arena, westend, corvin plaza, alle, etele plaza, mammut, campona var.
Budapeşte şehir merkezinde park paralı ve Simple uygulamasını indirip plakanızı kaydedip kredi kartınızla ödeyebilirsiniz ya da park yerlerinin yanında bulunan otomattan da yapabilirsiniz, otomatların mantığını ben hala kavrayamadığım için simple kullanmanızı öneririm, eğer ödeme yapmadan arabayı park ederseniz büyük ihtimalle ceza yiyeceksiniz, 15 gün içerisinde öderseniz 10200 FT, eğer 15 günü geçirirseniz iki katı, yabancı plakaysanız arabanızın tekerinin bağlanma ihtimali yüksek.
Çoğu mekanda %15 servis ücreti var, kartla ödemek istediğinde kasanın önündeki tablet ile istediğin yüzdeyi verebiliyorsunuz, self servislerde bile sizden bir tip atmanız bekleniyor.
Toplu ulaşıma bilet almak için BudapestGo uygulamasını indirip, bileti alabilirsiniz. İlk bilet alıp tramvaya bindiğimde tramvay içinde okutacak hiçbir şey bulamayıp insanlara sormuştum, otobüs ve tramvaylara binmeden önce biniş kapılarının yanındaki barkodu uygulamadan okutuyorsunuz ve biletiniz onaylanıyor, onaylatmadan binerseniz ceza yersiniz, toplu taşıma çok kullanmadığım için bilet kontrol edenler hakkında net bir fikrim yok, öğrenciler için aylık ve yıllık biletleri çok ucuz büyük ihtimalle yerel halk da aylık yıllık bilet kullanıyor.
Budapeşte Havalimanı şehir merkezine yaklaşık 20km uzaklıkta. Toplu taşımayla şehre ulaşmak istiyorsanız havaalanından kalkan 200E numaralı otobüsü kullanabilirsiniz. Bu otobüsle en yakın metro istasyonu olan Köbanya- Kispest’e gidebilir ve sonrasında metroyla şehir merkezinde istediğiniz noktaya ulaşabilirsiniz.
Ağustos 2024 ‘te geldiğimde 1000 forint = 2,5 euro, 100 forint = 0,25 euro‘idi ama Macar forinti baya değer kaybetti.
Budapeşte aşırı güvenli ve evsiz insanlar tamamiyle kendi halinde sadece bazen idrar kokusunu görmezden gelmek gerekiyor.
Ucuz market alışverişi için Tesco, Lidl, Aldi’yi tercih edebilirsiniz, Prima bir tık üstü, Spar ise en pahalısı.
Türkiye’ye kıyasla tekstil Macaristan’da o kadar ön planda değil, Giyim için Sensay, newyorker ya da tüm avrupa da tercih edilen markalardan alışveriş yapıyorlar.
Aklınızda uygun fiyatlı bir şeyler bakmak varsa kıyafet için Primark, ev eşyaları için Pepco ve Flying tiger gibi yerlerden bir şeyler bulabilirsiniz.
Şehrin her bir noktasında Török étterem gördükçe mutlu olabilirsiniz ! Evet tahmin edebileceğinizden çok daha fazla kebapçı var.

Budapeşte’nin Tarihi Kafeleri

20.yy da Budapeşteye damgasını vurmuş edebiyatçıların gazetecilerin siyasilerin buluşma noktası , şehrin tarihine tanıklık eden dört kafe önerisi ;

Central Grand Cafe : 1887’de açılmış ve konum olarak Budapeşte Üniversitesi kütüphanesinin yanında olmasıyla akademisyenlerin ve siyasi figürlerin buluşma noktası olmuş. Temelleri burada atılan bir çok sivil ve siyasi kuruluş var.
Cafe Gerbeaud :1858 de Henrik Kugler tarafından açılmış, kahveleri likörleri ve şekerlemeleriyle Peste’nin en sevilen kafelerinden biri .Kugler, 1882’de Paris seyahatinde tanıştığı Emil Gerbeaud ile ortak olduktan sonra Gerbeaud zaman içinde orijinal ismi dahil her şeyi devralmış, buranın meşhur Gerbeaud keki var, Hungarian Classics plate alabilirsiniz; tabağın içinde Gerbeaud, Eszterhazy ve Dobos keki var.
New York Cafe : 1894’te açılan kafe, 20.yyda Budapeştede yazarlar ve editörler arasında çok meşhurmuş, 2. dünya savaşında hasar almasına rağmen 1954 yılında Hungaria adıyla tekrar açılmış, eski ihtişamına 2006 yılında kavuşmuş.
Mathild Café & Cabaret 1901 yılında Belvarosi Kavrhaz adıyla açılmış, Elizabeth köprüsünün girişine inşa edilmiş muhteşem bina, toplumun her kesiminden insanlara ev sahipliği yapmış. Askerler doktorlar memurlar gazeteciler gibi farklı meslek gruplarından farklı kültürel çevreden herkesin yolu düşmüş , 2. dünya savaşı sonrası kapılarını tekrar açan ilk yer, depolarında kalan tek malzeme kahveyle tekrar hizmet vermeye başlamış.

Budapeşte Ruin Barları

Szimpla Kert: İlk ve en meşhur ruin bar olarak bilinir, labirent konseptli.
Instant-Fogas Kompleksi: Instant ve Fogas Ház’ın birleşmesiyle oluşur. Birden fazla dans pisti, bar ve odadan oluşan bir labirent gibi.
Mazel Tov: zarif bir ruin bar konsepti sunar.
Doboz: Avlusundaki ağaca sarılı dev King Kong heykeliyle tanınır.
Kőleves Kert: Yiyecekleriyle de bilinir, samimi bir bahçe restoranı.
Csendes Vintage Bar & Café: “Csendes”, Macarca’da “sessiz” anlamına gelir. Daha sakin ve rahat bir atmosferi olan, vintage mobilyalarla döşenmiş bir mekan.
Red Ruin Bar: Sovyet temalı bir dekorasyonu olan bu bar, uygun fiyatlı .
Füge Udvar: Popüler ve merkezi bir ruin bar olan Füge Udvar, aynı zamanda gençlerin uğrak yerlerinden biri.
Púder Bárszínház: Sanatsal iç tasarımı ve düzenli kültürel etkinlikleriyle bilinir.

Budapeşte Marketleri

Makers Market Budapest , her ay bir gan Budapeştede yer alan market, seramik bardaklardan, ceketlere kadar bir çok şey var, Feny Street Market Place – Buda’da yer alıyor.
Szimpla Kert Sunday Market
Madach
ReMarket vintage sale
Gozsdu Weekend Market

Lokal marketler , kasap, sebze, meyve ağırlıklı alışverişleriniz için ;

Feny Street Market ( Feny Utcai Piac) pazartesi cuma 6:00-18:00, cumartesi 6:00-15:00, pazar 6:00-13:00
Czako Termeloi Piacz , cumartesi 8:00 – 14:00
Lehel Market ( Lehel Csarnok ) pazartesi cuma 6:00-18:00, cumartesi 6:00-14:00, pazar kapalı
Hunyadi Square Market pazartesi cuma 6:30-17:00, cumartesi 6:30-13:00, pazar kapalı
Mazur Laszlo Östermelo – Rakoczi Market , salı çarşamba 6:00-14:00
Pancs Gasztroplacc Market pazar 9:00-14:00
Fehervari Road Market ( Fehervari uni Vasarcsarnok ) pazartesi cuma 6:00-18:00, cumartesi 6:00-14:00, pazar kapalı

Budapeşte Parkları

Büyük, görkemli ve daha turistik parkları belirtiyorum burada ;

Varosliget – City Park Budapeştenin en büyük parkı, içinde Vajdahunyad Kalesi, Széchenyi Termal Hamamı, Hayvanat Bahçesi, Müzik Evi Müzesi ve büyük bir gölet (kışın Avrupa’nın en büyük buz pateni pistine dönüşür) var.
Gellért Tepesi – Gellérthegy : Tırmanmayı ve yürüyüş yapmayı sevenler için Gellért Tepesi, zirveye ulaştığınızda tüm şehrin, Tuna Nehri’nin panoramik manzarasını sunan Citadella bulunur.
Varkert Bazar – Buda kalesinin yanında
Millenaris Park- modern inşa edilmiş, Mammut AVM arkasında kalan park.
Károlyi Bahçesi – Károlyi Kert 5. Bölge’de bulunan bu küçük ama büyüleyici park.
Orczy kert yapay bir gölü olan ELTE üniversitenin yanındaki park.
Töröcsik Mari Park – Feneketlen-to Buda tarafının en güzel parklarından biri.

Immersive & Interactive Müze

Lumiere Hall
IKONO
Cinema Mystica
Retro Museum
Light Art Museum

Budapeşte Hamam Kültürü

Budapeşte’deki hamam kültürü, bir dizi farklı medeniyetin mirasıdır. Romalılar, bölgedeki termal suların değerini ilk keşfedenler. Osmanlılar ise bu hamam mimarisini ve ritüellerini getirerek bu kültüre derin bir iz bırakıyorlar, şehrin Art Nouveau ve Neobarok tarzı hamamları ise Avusturya-Macaristan döneminin bir yansımasıdır.

Roma Dönemi (1. ve 4. yüzyıl)’nde Roma İmparatorluğu, bugünkü Budapeşte’nin Óbuda bölgesinde yer alan Aquincum kentinde gelişmiş bir hamam kültürü oluşturmuş.

Aquincum Hamamları: Bölgenin ilk termal sularını kullanan Romalılar, askerler ve siviller için halka açık hamamlar inşa etmiştir. Kalıntıları bugün Aquincum Arkeoloji Parkı’nda görülebilir.

Osmanlı Dönemi (16. ve 17. yüzyıl)’da Roma döneminden kalma termal su kaynaklarını kullanarak, kendi hamam mimarisiyle birçok hamam inşa etmiş.

Osmanlı hamamları ;

Rudas Hamamı: Budin Valisi Sokullu Mustafa Paşa tarafından 1566-1578 yılları arasında inşa edilmiştir. Yeşil sütunları nedeniyle “Yeşil Sütunlu Hamam” olarak da bilinir.
Király Hamamı: Budin Valisi Sokollu Mustafa Paşa tarafından 1566-1572 yılları arasında inşa ettirilmiştir. 18. yüzyılda Königs ailesine satıldıktan sonra restore edilmiş ve Király (Kral) Hamamı olarak anılmaya başlamıştır.
Veli Bey Hamamı: Bugün “Császár Hamamı” olarak bilinen komplekste yer alır. Osmanlı döneminde inşa edilmiştir ve en iyi korunmuş Osmanlı hamamlarından biridir.
Rác Hamamı: 16. yüzyılda inşa edilen bir diğer Osmanlı hamamıdır.

Macaristan Krallığı ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu (19. ve 20. yüzyıl)’da hem Osmanlı’dan kalan hamamlar restore edilmiş hem de Avrupa’nın en büyük ve gösterişli hamamları inşa edilmiştir.

Széchenyi Hamamı: 1909 yılında inşaatına başlanmış ve 1913 yılında açılmıştır. Avrupa’nın en büyük termal hamam komplekslerinden biri olan bu hamam, Macar mimar Győző Czigler tarafından Neo-Barok tarzında tasarlanmıştır.
Gellért Hamamı: Bugünkü ikonik Art Nouveau binası ve otel kompleksi 1912-1918 yılları arasında Macar mimarlar tarafından inşa edilmiştir. Bölgedeki kaplıcaların tarihi Osmanlı dönemine kadar uzansa da, mevcut bina Macaristan Krallığı döneminde yapılmıştır.
Lukács Hamamı: Roma dönemine kadar uzanan köklü bir geçmişe sahip olsa da, bugünkü tesisin büyük bir kısmı 19. ve 20. yüzyılda geliştirilmiş ve yenilenmiş.

Budapeşte Vintage Market

Komondors Vintage Shop, Café & Bar: Hem bir vintage mağazası hem de bir kafe ve bar olan bu mekanda, özenle seçilmiş vintage kıyafetlerin yanı sıra, tasarım ve geri dönüştürülmüş ürünler de bulunuyor.
Retrock Designer Vintage Store: ikinci el markalı ürünler ve bağımsız tasarımcıların koleksiyonları bulunuyor.
LoveChild Vintage Budapest: Opera Binası’nın yakınında bulunan bu şirin mağaza, kıyafetlerin yanı sıra takı, çanta ve gözlük gibi aksesuarlar da satıyor.
Jajcica: Deri ceketler ve klasik kotlar gibi retro giysiler, çeşitli aksesuarlar bulunan geniş bir mağaza.
Ludovika: Kullanılmış ve yeni, özgün kadın giyim ürünleri sunan bir butik.
Humana Vintage Astoria: 60’lardan 90’lara kadar uzanan bir dönemin vintage modasını yansıtan kıyafetler ve aksesuarlar bulabilirsiniz.
ReClaim Vintage Budapest: Özenle seçilmiş, zamansız parçalardan oluşan mağaza.
Szputnyik Shop: Budapeşte’deki en büyük ve en bilinen vintage mağazalarından biri olarak biliniyor.

Budapeşte Festivalleri

Ocak – Winter Festival & Ice rink – City park’ta Avrupa’nın en büyük buz pateni pisti.
Şubat – Busójárás – Mohács karnavalı – Macaristan’ın en ünlü kışa veda karnavalı, Buapeşte’de küçük etkinlikler yapılıyor.
Şubat – Budapest International Circus Festival – dünyanın dört bir yanından sirk sanatçıları geliyor.
Nisan – Easter Market – Paskalya – Vörösmarty Square
Mayıs – Rosalia Wine Festival – city park – rose ve şampanya temalı açık hava şarap festivali.
Mayıs – Night of the Museums – Múzeumok Éjszakája müzeler gece boyunca ücretsiz açık kalır.
Temmuz – Budapest Pride Festival
Ağustos – Sziget Festivali – Obuda adasında
Ağustos – Festival of Folk Arts – kale meydanında , St.Stephan’s Day Macaristan’ın ulusal günü
Eylül – Budapest International Half Marathon – şehir turu şeklinde maraton rotası.
Kasım – Christmas Market – Vörösmarty & Bazilikanın etrafında standlar açılır.