Macaristan’da yaşayan biri olarak ister istemez etrafınız Macarca kelimelerle doluyor ve siz de öğrenmeye başlıyorsunuz.
Macarca komşu ülkesindeki ya da Avrupa’daki hiç bir dile benzemiyor bu da Avrupalılar tarafından onu öğrenilmesi zor bir dil yapıyor.
Macarca’ya giriş yapan her Türk’ün duyduğu ilk cümle ile başlarsak ; Zsebemben sok kicsi alma van. – Cebimde çok küçük elma var. Bu cümlede zseb – cep, alma – elma , van – var anlamına gelir.
Macarca kelime dağarcığında Türkçeyle ortak yüzlerce kelime var. İddiaya göre altı yüzden fazla, ancak dört binden az.
Macarca ve Türkçe aynı dil grubuna bağlı Ural – Altay dil grubu.
Cümle dizilişi Türkçe ile aynı ; Özne + sıfat + yüklem
Gramatik yapı ve seslenişler Macarca ve Türkçe’de benzer.
Isimlerin ve eşyaların Almanca ve Fransızca gibi dillerin aksine Türkçe ve Macarca da cinsiyeti yok, O zamiri hem erkek hem kadın için kullanılır.
Türkçe ; O geldi . Macarca ; ő jött .
Beş kutu derken, Almanca, Fransızca ve Ingilizcenin aksine Macarca ve Türkçe de çoğul yapmıyorsunuz.
Her iki dilde de fiiller özneye göre çekimlenir.
Türkçe’de olduğu gibi Macarca’da da benim evim derken sahiplik ‘m’ ekini ekliyoruz Evim & házam .
gyerek
çocuk
gyerekem
çocuğum
gyerekeim
çocuklarım
jöttem
çocuklarım
jöttünk
geldik
csináltam
yaptım
csináltunk
yaptık
Szeterem a kávét. – Kahveyi seviyorum, kávé kahve demek, “t” -i hali katıyor, yani kahveyi demek.
iszom – içiyorum
Türkçe de Macarca’da eklemeli dillerdir, köklere ekler eklenerek anlam oluşur, iki dilde de ön ek değil son ek kullanılır, örneğin ; ev – evde – evlerden , ház – házban – házakbol
Nasıl annelerimiz babalarımız isimlerimizi koyarken Ünlü uyumuna dikkat ediyorsa, Macarca’da da kalın/ince uyumuna uyulur. Türkçedeki -da/-de eki Macarca’da -ban/-ben ekidir.
kapı – kapıda
ház – házban
ev – evde
kert – kertben
Türkçe’de nasıl var/yok yapısını kullanıyorsak aynı yapı Macarca’da da var/van, yok/nincs olarak geçer.
Evde var. – A házban van. / Evde yok. – A házban nincs.
Türkçe
Macarca
ben varım
én vagyok
sen varsın
te vagy
o var
ő van
biz varız
mi vagyunk
siz varsınız
ti vagytok
onlar var
ők vannak
Standart ünsüz değişimi nedeniyle: Türkçede “Z” olan Macarcada “R”, Türkçede “D” olan Macarcada “T” olur. Türkçe Öküz / Deve, Macarca Kör / Teve gibi.
Macarca öğrenmeye çalışan bir Türkseniz, dili öğrenmeye başlamanın ilk ve keyifli adımı ortak kelimeleri öğrenmek.
Macarcaya Türk dillerinden geçen kelimeler üç ana tarihsel döneme ayrılıyor,
İlk dönem ;Eski Türk dönemi MÖ 5.yy – MS 10.yy, bu dönemde Macarlar ,Orta Asya’da Türk boylarıyla yakın ilişkiler içerisindeydi, bu nedenle bu kelimeler daha çok tarım, hayvancılık, doğa ve akrabalık temalarıyla ilgili. Macarcanın temel kelime dağarcığının %2sini oluşturuyor.
Türkçe
Macarca
arpa
árpa
elma
alma
anne
anya
ben
én
baba/ata
apa/atya
kapı
kapu
deve
teve
balta
balta
yel
szél
tuz
só ( eski “tuz”)
yurt
jurta
kılıç
kard
koç
kos
bıçak
bıcska
keçi
kecske
öküz
ökör
aslan
oroszlán
tavuk
tyuk
var
van
çevir
csavar
tanık
tanú
süpür
seper, söpör
dingil
tengely
kes ( kesmek )
kés (bıçak)
küçük
kicsi
ikiz
iker
çok
sok
sarı
sárga
sakal
szakáll
İkinci dönem ; Osmanlı öncesi ( Osmanlının Macaristan hakimiyeti öncesi) – 11.-15.yy – Macarlar, Balkanlar ve Anadolu ile daha dolaylı temas halindeler, kelimeler Balkan dilleri üzerinden ( Sırpça, Bulgarca ve Rumence aracılığıyla) geçmiş ve kelimeler daha çok Ticaret, zanaat, gündelik yaşam temalarıyla ilgili. Macaristan’da bulunmuş askerlerin çoğu Balkanlardan gelme olup Türk dilini kullanmış.
Türkçe
Macarca
pamuk
pamut
çorba
csorba
çadır
sátor
kilim
kilim
halva
halva
yoğurt
joghurt
kahve
kávé
şeker
cukor
pazar
piac
tütün
dohány
divan
dívány
lamba
lámpa
kayısı
kajszi
sofra
asztal
Üçüncü ve son dönem ; Osmanlı dönemi 16-18.yy , Osmanlı himayesinde 150 yıl kalmanın etkisiyle geçmiş, Osmanlı yönetimi, kültür, mimari ve eş eşyaları temalı kelimeler.
Türkçe
Macarca
dükkan
bolt/dükkan
çay
csaj
kervan
karavan
bej
bézs
hamam
hammam/ fürdő
kilim
kilim
lokma
lokma
kazan
kazán
pamuk
pamut
cep
zseb
boğa
bika
çadır
sátor
şal
sal
şapka
sapka
Benim en sevdiğim kelime dohanybolt – tütün dükkanı demek ve iki kelimede Türkçe’den geçme, eğer sigara içen biriyseniz dohanybolt kelimesini Nemzetilerde ve sigara paketlerinizin üstünde sık sık görürsünüz.
Türkçe – Macarca Ortak Özel İsimler
Türkçe
Macarca
Anlamı
Atilla
Attila
Bu bildiğimiz en meşhur örnek, Hun – Türk lideri
Tuğrul
Turul
Büyük yırtıcı kuş
Levent
Levente
Yiğit, kahraman
Eme
Emese
Biz Eme kelimesini ne kadar kullanmasakta Emese Macaristan’da popüler bir kız ismi, Eme anne doğuran kadın anlamına geliyor.
Sultan
Zoltan
Sultan Türkiye’de kız çocuklarına verilen bir isimken Zoltan Macaristan’da erkek çocuklarına verilen yaygın bir isim.
Turan
Turán
Türk yurdu demek
Hun
Hunor
Türk atası
Örs
Örs
Türkçede cins ismi olarak geçerken Macarca’da erkek ve kahraman anlamına gelen erkek özel ismi
Yula
Gyula
Eski Türk yönetim ünvanı , Macarca’da zamanla özel isime dönüşmüş.
Serdar
Szerdar
Komutan, ordunun başındaki lider
Yazması ve araştırması çok keyifli bir yazı oldu, umuyorum ki benim bulduğumdan daha da ilginç ve benzer başka kelimeler de vardır, öğrendikçe yazımı güncelleyeceğim.
Melis 