Eger

Posted byMelisPosted inMacaristan
  • Budapeşte’de Analog Balaton konseri biletine bir türlü denk gelemeyince soluğu Eger’de aldık, Eger gibi küçük şehirlerde konser biletinden tut, konaklama ve yaşam maliyetlerine kadar her şey yarı fiyatına bulunabiliyor.
  • Osmanlı döneminde Eğri , Almanca: Erlau olarak geçen Macaristan şehirlerinden birisi.
  • Eger,  Budapeşte’nin 135 km kuzeydoğusunda, nüfusu 80 bin kişilik, Kuzey Macaristan’ın ikinci en büyük şehri, Heves ilinin başkenti.
  • Eğri şehri; kalesi, termal banyoları, tarihi binaları, Türk minaresi ve kırmızı şarabıyla meşhur.
  • Kalenin Osmanlı kuşatmasıyla şehrin simgesi olduğunu , termal banyoların ve Türk minaresinin Osmanlı mimarisinden kaldığını söylememe gerek yoktur umarım.
  • 1800lü yıllarda Alman, Avusturyalı ve İtalyan mimarların inşa ettiği Barok tarzı şehir mimarisinde etkisini göstermeye başlamış.
  • Nazilli ve Pamukkale Eğrinin kardeş şehirleri arasında.
  • Biz Budapeşte’den Eger’e arabayla 1-1.30 saat arası M3 karayolunu kullanarak vardık, Budapeşte’den Keleti istasyonundan 2.30 saatle trenle de gidilebilir.
  • Eger, Budapeşte dışında gezdiğim ilk şehir ve Macaristan’ın diğer şehirlerini Budapeşte ile kıyaslanmaması gerektiğini belirteyim, sokaklar ve şehir oldukça sakin, insan yokmuş gibi gelebilir.
Görülmesi gereken yerler
  • Dobó square, şehrin merkez meydanı , tüm turistik yerlere bir kaç dakikalık uzaklıkta, Dobó Istvan heykeli, 19. yüzyılın sonunda Macarlar kalenin kahramanını anmak istediklerine karar verip yapıyorlar, kılıç tutan kolu yukarıda olan Dobó ve etrafında Eger savaşında kahramanlıklarıyla bilinen Türklere taş atan Eger kadını figürü bulunur.
  • Cathedral Basilica of St. John the Apostle – Basilica of Eger – Padua’nın Aziz Anthony Kilisesi, 1771 yılında tasarlanan kilise, Eger başpiskoposluğunun katedrali, yani piskoposlar ve başpiskopos günlük işlerini burada yapıyorlar. Eger Bazilikası, Macaristan’ın ikinci büyük dini yapısı olarak kabul ediliyor, bazilikanın önünde Latince “Gelin ve Tanrı’ya tapalım!” yazısı bulunuyor, giriş holü üzerinde duran İnanç-Umut-Sevgi heykelleri de tıpkı Tanrı Sevgisi ve Tanrı Gerçeği melek heykelleri gibi Casagrande‘nin eserleri. Org konserleri; Eger Katedrali’nin orgu, mesleğinin en büyüğü olan Salzburg’lu org yapımcısı ustası Ludvig Moser tarafından 1864’te inşa edildi, 1912’de Org’un eski mekanik yapı pnömatik bir sistemle değiştirildi. Yaz aylarında (Mayıs’tan Ekim’e kadar) her gün öğle saatlerinde Bazilika’da org müziği duyuluyor. Bazilika’nın karşısında Karoly Eszterhazy Lyceum olarak adlandırılan kütüphane de ilk macarca basılmış kitap var.
  • Minaret Ülkedeki en iyi durumda kalmış minare, 40 metre yüksekliğinde, Yukarıda şehrin panoramasını izleyebilirsiniz, yukarı çıkmak için spiral merdivenin 98 basamağını aşmanız lazım. 1596 yılında inşa edilen minare başlangıçta bir camiye aitti, ancak 1841’de yıkıldı. Anlatılanlara göre Türk işgali sona erdiğinde, bir zamanlar ezilen yerel halk, geçmişin sembolik bir kapanışı olarak minareyi yıkmak istedi. Minareyi çekmek için 400 öküz getirdiler ama kule ayakta kaldı, hatta sallanmadı bile. Bu başarısızlık sayesinde minare şimdi görülebiliyor, biraz dikkatli bakarsanız, tepesinde bir hilal olmasına rağmen, üzerinde bir haç olduğunu görebilirsiniz.
  • Astronomical Museum and Camera Obscura Observatory, gözlem kulesi 1776’da çalışmaya başladı. Gözlemevi müzesinde, mikro ve makro evrenin hem gözlemlenebildiği hem de incelenebildiği o dönemin bilimsel aletleri bulunabilir, Kasaba, terastan toplam 360 derecelik bir daire şeklinde görülebiliyor, Eger’in en yüksek binasının ana meydandaki Padua’nın Aziz Anthony Kilisesine bakıyormuş gibi hissediyorsunuz.
  • Kıtanın en eski Camera obscura’sı Şehrin canlı görüntüsünün bir mercek ve ayna sistemiyle bir masaya yansıtıldığı dev bir kameranın tam ortasındasınız. Eger’deki bu “Karanlık Oda”, kıtadaki bu türdeki en eski çalışan ekipman. Mümkünse güneşli havalarda ziyaret edin, çünkü o zaman görüntünün kalitesi en iyisi, bulutlu havalarda kalite daha kötüdür ve yağmurlu havalarda kamera çalışmadığı için görüntü de yok. Oda başlangıçta eğlenmek için bile yaratılmış; Eger’deki eski bir efsaneye göre, geçmişte kıskanç erkekler kasabada dolaşan eşlerini kontrol edebiliyorlardı.
  • Thermal Bath – Termal banyolar – Hamamın özelliği termal suyu: Kendi kaynağından beslenen 1 numaralı havuzu mutlaka ziyaret etmelisiniz! Pebbly Pool- Çakıllı havuz adı şifalı suyun sürekli olarak fışkırabildiği havuzun çakıllı tabanından gelir. Pebbly Pool- Çakıllı havuz”dan birkaç adım ötede, nilüferler, şelale, deniz kabukları ile İtalyan Rönesans atmosferine sahip sıcak su ve su masajı bulunan dekoratif bir havuz var, fotoğraf çekmek için birebir, Hamamdan da Türk Hamamı’na doğrudan erişim var,
  • Archdiocese library mükemmel bir fotoğraf noktası, Eger Başpiskoposluk Kütüphanesi, Károly Eszterházy tarafından 1793’te kuruldu, başından beri halka açık olması amaçlanmış.
  • Başpiskoposluk Sarayı ve Ziyaretçi Merkezi – Archbishops Palace and Visitor Center, piskoposların, başpiskoposların günlük yaşamlarına bir göz atabilirsiniz Palace cafe, Saray Kafe, Kafede kaliteli İtalyan kahvesi bulabilirsiniz, “Eger Başpiskoposunun şarapları” tadılabilir. Pastaları yerel Stühmer fabrikasında orijinal tariflerle hazırlanıyormuş.
  • Beatles museum Orta Avrupa’daki tek Beatles koleksiyonu, tüm dünyada böyle koleksiyona sahip sadece beş yer var ve Eger’deki müze onlardan biri. Eger’den iki Beatles hayranı tarafından yaratılan müze, sergilenen eşyalar hayranların koleksiyonlarından, emanetlerden oluşuyor. Müzenin iki katında DVD’ler, ses kayıtları, kitaplar, fotoğraflar, giysiler, imzalı kopyalar gibi 2000’e yakın hatıra varmış.
  • The Fazola Gate : Kossuth Lajos caddesinde bulunan 1761’de yapılan iki kapı, ince üç boyutlu detaylarıyla Rokoko sanatının en iyi eserleri arasında.
  • Egri Pasa Sator : ironi diyebileceğimiz, Eger kalesinin dibinde Türk obası konseptli Türk mekanı var, baklavadan, Türk çayına bir çok şeyi bulabilirsiniz, nargile bile var o ne alaka ben de bilmiyorum, mekanın içerisinde Osmanlı kıyafetleri giyebileceğiniz fotoğraf alanı var, içerisi çok güzel dizayn edilmiş, mekana girerken ayakkabılarınızı çıkarmanız gerekiyor, kalenin yanına kurulmuş Türk obasıyla, kafanızda 1552 Eger kalesi etrafında yamaçlara konuşlanmış Türk obalarını hayal etmeniz baya kolaylaşıyor.
  • Eger Bus Station , Mimar Janos Dianoczky tarafından 60’lı-70’li yıllarda inşa edilen, tasarımıyla benim dikkatimi çeken otobüs durağı noktası.
Eger Kalesi
  • Gezinin ve şehrin en alıcı noktası, hakkında konuşmanın saatler alacağı o yer, Eger kalesi.
  • Fanniyle bir Macar ve bir Türk olarak tüm kaleyi baştan aşağı gezip tarihi birlikte öğrenmek inanılmaz bir duyguydu, neden böyle hissettiğimi anlamanız için Eğri Kalesinin tarihine ve kuşatmasına yakından bakmak lazım;
  • Eğri’nin tarihi Taş Devri‘ne dayanıyor, şehrin 1000 yıllık tarihi bir geçmişi var. Günümüz Eğri’yi 10. yüzyılda ilk Hristiyan Macar kralı St. Stephen (997-1038) tarafından katedralin inşasıyla şekillendirilmiş. Kale 1241 yılında Moğollar istilası sırasında harap oldu. IV. Béla döneminde yeniden kayalık bir zemine yeni kale inşa edilmiş ve piskoposluk merkezi haline getirildi.
  • Eğri Kuşatması, Osmanlı tarafından 1552 ve 1596 yıllarında iki kez tekrarlanan kuşatma. İlk kuşatmada başarıyla direnen kale ikinci kuşatmada daha iyi durumda olmasına rağmen düştü. Şehir fethedildikten sonra yeni kurulan Eğri Eyaleti’nin merkezi ve merkez sancağı oldu.
  • 14 Aralık 1687 yılında Habsburglar tarafından işgaline kadar 91 sene Osmanlı egemenliğinde kaldı.
  • 1552 yılında Sultan 3. Mehmed’in liderliğinde gerçekleşen Eğri Seferi 35000-40000 Osmanlı askerine karşılık Eğri muhafızı István Dobó tüm şehri Osmanlı saldırısına karşı seferber etmiş, 2300 kişiyle Macarlar kaleyi ve şehri korumayı başarmışlar, Osmanlı kuşatmasına karşı gösterdiği direnişle ün salmış ve Eger vatanseverlik ve ulusal kahramanlık simgesi haline gelmiş. Eger şehrindeki kadınlar bile savaşta aktif yer almışlar, kale surlarından Osmanlı askerlerinin başına kızgın yağ, sıcak yemek dökmüşler, Macaristan’da Eger kadınları kahramanlıklarıyla ün salmış. Macarlar, Osmanlı toplarının kale surlarına verdiği hasarları hızlıca onarmış, kış mevsiminin yaklaşması nedeniyle kale çevresinde Obalarda yaşayan Osmanlı ordusu kuşatmayı kaldırmışlar.
  • 1596’daki fetihten dolayı Sultan 3. Mehmed’e Eğri Fatihi ünvanı verilmiş.
  • Osmanlı peki neden bu kaleyi kuşattı, bunun arkasındaki sebep ne diye bakarsak, 1526 yılında Macaristan tahtına çıkan John Zapolya 14 yıllık iktidarında Osmanlının desteğini alarak Avusturya Kralı Birinci Ferdinand‘a karşı mücadele etmiş. Avusturyanın Macarlarla yaptığı baskı yüzünden Nagyvarad Antlaşması imzalanmış, bu antlaşmaya göre kral varisi olmadan ölürse Macar tahtını Habsburg Hanedanına bırakmayı kabul ediyor, kral ölünce ölümü bir kriz doğuruyor ve kralın bebeğinin gayrimeşru olduğu ilan edilerek Birinci Ferdinand Macar tahtında hak ilan ediyor ve Avusturya orduları taarruz ediyor, kime sorsanız bu savaşın arka planı hakkında size bu bilgiyi vermez Osmanlının kafasına göre istila ettiğini söyler, durum böyle olunca Kanuni Sultan Süleyman 1541 yılında Budin seferi düzenler. Padişah, Jonh Zapolya’nın oğlu Sigismund Zapolya‘yı Erdel voyvodası olarak atar. Bebek Sigismund Zapolya annesiyle Erdel’e geçince rahip George Martinuzzi bebek Zapolya’nın naipliğine seçiliyor, rahip kraliçeyi arka plana düşürerek kendi hükümdarlığını kurmaya çalışıp, Birinci Ferdinand ile yakınlık kuruyor, 1550lerde rahip tahtını Habsburglara bırakma faaliyetlerinde bulunuyor, Osmanlı – Avusturya mücadelesinde iki taraflı oynamaya çalışan George Martinuzzi Avusturyalılar tarafından öldürülüyor, bir çok yeri alan Osmanlı 1552’de Eger’e dayanıyor.
  • Uzun lafın kısası aslında olay Avusturya ve Osmanlı arasındaki Macaristan topraklarına hükmetme savaşı. Eğri seferi, 1593 – 1606 Osmanlı – Avusturya savaşının bir safhası.
  • Türklerin kuşatma girişimini ve Macarların efsanevi direnişini anlatan Egri Csillagok , türkçesi Eger yıldızları , Macaristan’da okunması zorunlu bir kaç kitaptan biri, kitaptaki Türk karakterin adı Yumurcak, çocuk kaçırıp satan tek gözlü bir yeniçeri, hangi Macar’a sorsanız Yumurcak ismini bilir ve genelde kötü kaba insanlara yumurcak derler, Yumurcak’ı bir isim olarak kullanmayı bırak , küçük çocuklara kullandığımız bir sevgi belirten takma ad olduğunu düşünürsek, bu bilgiyi öğrendiğimde baya şok olmuştum. Macarlarla aramızda geçen bu savaşlı tarihe rağmen Macarlar Avrupa’da Türkler’i en çok seven topluluklardan birisi.
  • Eger Kalesinin içerisinde Osmanlı ve Macar askerlerine ait eşyaları görebilirsiniz.
  • Calvary hill Calvary tepesi Eger kalesindeki Calvary tepesi, sur içindeki en yüksek noktadır ve tepesinden önünüzde Eger manzarası, uzakta Bükk dağlarının zirveleri, hatta parlak havalarda Macaristan’ın en yüksek zirvesi olan Kékestető bile görülebiliyormuş. Yazın, kale akşam geç saatlere kadar açık olduğunda, buradan Eger’de en muhteşem gün batımını izleyebilirsiniz, ekip arkadaşlarımdan biri Eger Kalesinin içinde evlenmiş.
  • Waxworks – Balmumu Heykelleri Waxworks’teki kalenin Dünya-burcunda, Stars of Eger romanının karakterleriyle şahsen tanışabilirsiniz
  • Gothic Bishop’s palace Gotik Piskoposluk Sarayı , 16. yüzyılda zaten var olan duvarlar içindeki tek binadır, István Dobó’nun 1552’deki savaşın stratejisini planladığı merkez, savaş zamanı vadi evler yerine Türk çadırlarıyla doluydu. Türkler her gece kaleye korkutucu şeyler bağırarak Macarların uykusunu kaçırmayı ve korku salıp baskı yapmaya çalışıyorlarmış.
  • Heroes’ hall – Kahramanlar salonu, Kale sarayının zemin katındaki Kahramanlar Salonu, kalenin kasvetli bir yeri, bir şapeldi, ama daha sonra bir hapishaneye dönüştü, mahkumların çizimleri hala duvarda görülebilir. István Dobó’nun mezarı burada bulunur, ancak mezar boş, çünkü István Dobó Slovakya’da bulunan Dobóruszka’da, ailesinin arazisine gömülmüş.
  • Casamates Gizli yeraltı sistemi Casemates, 1552’deki kuşatmada Türk ordusunu yenmede baskın bir rol oynayan Eger Kalesi’nin gizli yeraltı sistemidir. Casemates, askerlerin burçlar arasında güvenli bir şekilde hareket etmelerine yardımcı olmayı amaçlayan 1570’lerde inşa edilen bir yeraltı tünel sisteminin adı. Askerler ayrıca koridorlarda Géza Gárdonyi‘nin romanı Eger Yıldızları’nda (Hilal Ay Tutulması) önemli bir rol oynayan mayınlar tespit ettiler. Yaz ortasında bile kazamatlarda hava oldukça serin (12 oC) olduğundan yanınıza kalın kazak alın !
  • Eger, 1552 : 17 dakikalık kısa bir film, İki altıncı sınıf öğrencisi bir okul gezisinde yollarını kaybedip, kendilerini 1552’de, Osmanlı Ordusu’nun ikonik Macar kalesine saldırıyı başlattığı Eger kuşatmasının ortasında bulurlar.
  • Stars of Eger – Egri csillagok – Eger Yıldızları, 1968 Macar yapımı iki buçuk saatlik film, Fanni ile izleyeceğim için izledikten sonra buraya fikrimi yazarım.
  • Bu film kitaptan esinleniyor, Kitabın ismi : Eclipse of the Crescent Moon – Egri Csillagok – Eger Yıldızları (Hilal Ay Tutulması) – yazarı Géza Gárdonyi, Türk Jumurdzsák’ın asıl popülaritesinin geldiği yer.
  • Kalenin içerisinde savaş zamanı işleri kolaylaştıran, silah tripodu da görebilirsiniz, silahı tutması ve iyi nişan alması için büyük kolaylık sağlıyan tripod zamanında en aranan aletlerden biri haline gelmiş.
  • Macarlar Kale surlarının alt noktasında Osmanlı anısına Dostluk parkı Török-kert olarak geçer ve Osmanlı otağı şeklinde kafe yapmışlar.
  • Eger kalesine 26 yaş ve altıysanız kişi başı 2800 ft’e, yetişkinseniz 4600 Ft’e girebilirsiniz.
  • Kalenin içerisini gezdiğinizde Evliya Çelebi’den alıntıya denk gelebilirsiniz, Evliya Çelebi 1664 yılında Eger’e uğramış ve heykeli bulunuyor.
Szépasszony-valley – Valley of the Beautiful Woman – Güzel Kadın Vadisi
  • Eger, tarihi şarap bölgesiyle ünlü, hatta Eger şarabına Macaristan’ın en iyi şarabı, Tokaji şarabından daha iyi diyenler bile var, Eger’in ünlü şarapçılığının 1200’lerde İtalyan ve Vallon yerleşimcileri tarafından kurulduğu söyleniyor. Macar askerleri, 1552’de otuz kat daha büyük Türk egemenliğini yenmeyi başarmıştır çünkü boğanın kanını içerek Türkleri caydırmışlardır – Türkler müslüman oldukları için alkol içemiyorlardı. Şarap, 16. yüzyılda Eger’de zaten yapılıyordu ve daha sonra başpiskoposluk için ödenen vergi de şarapla ödenebiliyordu. Şarabın Eger’de neredeyse her zaman mevcut olduğu söylenebilir. Şarap tadımı için 1 numaralı mekan, şehir merkezine yaklaşık 10-15 dakikalık yürüme mesafesinde olan, gerçek bir dolce vita’nın olduğu Szépasszony vadisi – Güzel Kadınlar Vadisi.
  • Macaristan’da Eger’deki gibi çok sayıda yeraltı tüneli, mahzen bulunan başka bir yerleşim yeri yok. Şarap depolamak için ya da savunma amaçlı kullanılan mahzenler var. Şehrin altındaki mahzen sisteminin uzunluğu 130 km ve en iyi atmosfere sahip en iyi konumlanmış mahzen sıraları Szépasszony vadisinde.
  • Vadinin adının mahzenlerden birinde kaliteli şarap satan güzel bir kadından geldiği söyleniyor, bazılarıysa vadinin adını buradaki asil bir villanın hoş bir hanımından geldiğini belirtiyorlar.
  • 19. yüzyılda “partileme” : 1781’de Vadi’de 32 şarap mahzeni varmış. Kısa süre sonra mahzen sahipleri birbirlerinin mahzenlerini ziyaret etme, birbirlerinin şaraplarını tatma, yani birkaç gün boyunca “partileme” alışkanlığı edindiler. O zamanlar kadınların mahzene girmesine izin verilmiyordu, ancak eğlenmeye devam edebilmeleri için ev yapımı sosisler, pastırmaları kocasına (ve diğerlerine) götürmek zorundaydılar. Şu anda Vadi’de 150’den fazla mahzen var ve buradaki atmosfer ve şarapların kalitesi birçok şair tarafından dile getirilmiş: Sándor Petőfi, Mihály Vörösmarty ve Sándor Márai.
  • Macar iş arkadaşlarım Sandor’a göre iyi Eger şarapları; Egri Bikaver Bolyki, Egri Bikaver Thummerer, Egri Csillag, St.Andrea Napbor Egri Csillag denenmesi gerekenler arasındaymış.
  • Richard’a göre en iyi şarapları https://tothferencpinceszet.hu burada bulabilirmişim.
  • Eger’de senede 3-4 kez şarapla ilgili festivaller oluyormuş bir tanesi, Egri Csillak Weekend : şarap festivali 1-4 mayıs arasında.
Lokal tatlar
  • Fanni’nin godmother’ı yani vaftiz annesi ve babasında kaldık, eski kuşak Macarlar misafirperverlik konusunda Türkler gibiler.
  • Welcome Palinka , eve girer girmez ilk iş hoşgeldin palinka shotlarımızı atarak başladık.
  • Öğle yemeğinde pilav – fırında patates – odun ateşinde domuzun hock denilen arka bacağının arka kısmını pişirmişler.
  • Húsleves : Spätzle + et suyu + et + patates, havuç vb bir çok sebzenin olduğu Macar yemeği, bu çorbayı Eva ( Fanni’nin godmotherı), ayrı kaselerde önümüze bıraktı ve çorbamızın kıvamını biz kendi istediğimiz gibi ayarladık, ama direkt çorba şeklinde de yapabiliyorlarmış.
  • Szilvatorta : mor erikle yapılan harika bir kek, yapması kolay olduğu için sıklıkla tercih ediliyormuş.
  • Spätzle : Macarca nokedli olarakta geçen genellikle soslu et yemeklerinin yanında servis edilen Orta Avrupada denk gelebileceğiniz yumurtalı makarna. Orta Avrupa’da Güney Almanya ve Avusturya, İsviçre, Macaristan, Slovenya mutfaklarında denk gelebilirsiniz.
  • Uborkasaláta – Cucumber salad’s with sour cream , Macaristan’da salatalık salatası popüler , ilk geldiğinde bu nasıl salata diye sorgulamayın sadece tadına bakın, ağır et yemeklerinin yanında yapıyorlar , insanlar genelde ya sade ya da ekşi kremayla yapıyorlar bu salatayı, salataları çok şeffaf ince ince dilimleyip, tuz ekleyip karıştırıyorlar, salatalıkların suyunu çekmesi için 15 dakika bekletip, elleriyle salatalıktaki fazla sıvıyı sıkıyorlar, bir fincanda şeker, sirke ve 1 su bardağı soğuk suyu birleştirin ve şeker eriyene kadar karıştırıp, sıkılmış salatalıklara ekleyip karıştırıyorlar. En önemli nokta beyaz sirkeyle marine etmeleri bence, asıl tadı o veriyor.

Macar arkadaşım sayesinde kültürü yerel insanlarla deneyimlediğim mükemmel bir iki gündü, yazın Eger’e şarap festivalleri için bir daha gitmeyi planlıyoruz .

Leave a comment