Polonya’da Paskalya
Easter yani Paskalya ismi yeniden dogus tanricasi Eostara‘dan geldigine inaniliyor.
Paskalya hem Isa’nin dirilisinin hemde uzun bir kistan sonra gelen ilkbaharin sembolu. Tatil Great Lent ile Isa’nin dirilisinden 40 gun once baslar. Lent boyunca insanlar et, tatli, alkol, tutun urunleri tuketmez , az ve hafif yiyecekleri yerler. Bu gelenek Polonya kulturunde derin kok salmistir. Bununla ilgili bir soylemde var .
A pole prefers to break his hand than to break Lent.
Paskalya’nin asil amaci yemek ve aile arkadaslarla zaman gecirmektir.
Lent sona gelirken, Easter Sunday den onceki haftasonunda Palm Sunday ( Niedziela Palmova) ya da Kwietna (Flourishing) ya da Wierzbna (Willow) da denir. Palm Sunday sonrasi ev temizligi yapilir ve Easter Sunday’ e hazirlanilir.
Polonya’da Paskalya kutlamalarının ilk işareti, kiliseye kurutulmuş çiçeklerden oluşan çok sayıda dalın getirilmesidir. Paskalya’dan bir hafta önce Palmiye Pazarı düzenlenir. Katolik geleneklerine göre bu gün, İsa’nın Kudüs’e gelişini işaret eder. Palmiye ağaçları Polonya’da çok az bulunduğundan kiliseye gidenler genellikle yanlarında keçi söğüdü veya renkli kuru dallardan örülmüş “palmiye”ler götürür.
Paskalyanin en sevdigim yani Pisanki (Easter eggs) boyamak , Easter icin yapilan cikolatalardan yemek ve Wet Monday .
Easter Sunday ( Paskalya Pazari), Isa Mesih’in dirilisini anan Polonya’da senliklerle gecen Hristiyan Bayrami.
Bu yil Paskalya kutlamalari pandemi dolayisiyla olmayacak ama cogu Polak evde ailesiyle kutlayacak.
Paskalya Pazari disinda Paskalya ile alakali gunler ;Good Friday (Iyi Cuma -10 Nisan 2020) , Holy Saturday (Kutsal Cumartesi – 11 Nisan 2020), Wet Monday (Islak Pazartesi -13 Nisan 2020) olarak 3 gun var.
Good Friday (Iyi Cuma) ‘ de bazi insanlar kirmizi et gibi belli yiyecek turlerini yemezler. Isa Mesih’in carmihta oldugune inanilan gun. Resmi tatil degil ama bazi tiyatrolar, muzeler kapali olabilir. Bugunun sembolu Isa’nin olumunu temsil eden Hac’tir.
Holy Saturday ( Kutsal Cumartesi) , Polonya’daki pek cok insan bugun kiliselere Paskalya yemegi dolu sepetlerini ( święconka) goturur Rahip bu yiyecekleri kutsar.Resmi tatil degil. Paskalya sepeti , Paskalya Pazarina kadar dokunulmadan kalmalidir.
Paskalya sepetinin icerisinde geleneksel olarak 1 parca sosis, ekmek, yumurta, biraz tuz, biraz yaban turpu ( horseradish) icerir. Bazilari bu sepete meyve ve pasta da koyar. Bunlara ek olarak PISANKI (Easter eggs) bulunur. Pisanki , tum aile tarafindan Paskalya’ya kadar hazirlanan boyali haslanmis yumurta.
- Sepetteki her malzemenin bir sembolik anlami var.
- Yumurta ve et yeni hayati, sagligi ve dogurganligi sembolize eder.
- Tuz kotu ruhlardan korur ve dogru yolu bulmana yardimci olur.
- Ekmek Mesih’in bedenini ve gelecekte kendini her zaman besleyecek yiyeceklere sahip olma refahini simgeler.
- Yaban turpu, fiziksel gucu ve sagligi temsil eder.
- Pasta gelecek yil icin gerekli beceri ve yetenekleri temsil eder.
Easter Sunday ( Paskalya Pazari), tum Wielki Tydizeń (Great Week) olayinin en onemli gunudur. Tum aile sabah kahvaltisinda toplanir. Sepetteki her sey cikarilir ve masada oturan herkesle paylasman gerekir. Masada paskalya yumurtalari, ilkbahar cicekleri, kek ya da sekerden yapilmis “Paskalya Kuzusu” , paskalya sepetindeki yiyecekler bulunur. Bir cok Hristiyan Paskalya Pazarini Isa Mesih’in dirilis gunu olarak kutluyor. Bir dizi Paskalya etkinligi Pagan gelenegi ve kutlamalarina kadar uzanabilir. Paskalya dunya capinda bir cok ulkede kutlanmakta.
Wet Monday (Islak Pazartesi- Smigus Dyngus) resmi tatil. Okul , is yerleri her yer kapali.
Bugunde su kavgalari yapilir. Herkese gorduklerini islatma icin carte blanche verilir. Bugun vaftiz ve gunahlardan arinmanin sembolu olduguna dair inanclar var. Polonya kulturunde genc erkekler kizlara olan ilgilerini onlari islatarak ve onları söğüt dallarıyla döverek gosterirlerdi. En populer kizlar secilen cocuk tarafindan islatilmaktan korunuyor ve daha az sansli kizlar sonu bitmek bilmeyen islanmalara maruz kaliyor.Son yıllarda bu ritüel kız erkek fark etmeden devam ediyor. Artık, su balonları, kova ya da su tabancaları ile yapılan bir su savaşına dönen bu geleneğin söğüt dallarıyla birbirine vurma kısmı çok nadir görülüyor.Bir yabancı olarak bu olaydan kaçamayabilirsiniz o yüzden bir su tabancası ya da kovayla sırıtan birini görürseniz hızlı davranmalısınız. Kafandan bir kova su boşalması hoş olmasada insanlarin söğüt dallarıyla dövüldüğü zamana göre bir gelişme var ve size şans getirecek. Mutlu Paskalyalar !
Melis 